Menü Kapat

Edilgen fiiller

Edilgen fiiller

Japoncadaki edilgen fiilleri anlatmadan önce Türkçedeki edilgen fiillerden kısaca bahsedelim.

Ali, camı kırdı.

Cam kırıldı.

Bu iki cümleyi incelediğimizde birinci cümlede işi yapan, yani özne belli değildir. Ama ikinci cümlede işi yapan belli değildir. Ve bu cümleye edilgen cümle, fiile de edilgen fiil denir. Birinci cümleye etken cümle, fiile de etken fiil denir.

Fiil etkenden edilgene çevrilirken küçük değişiklikler olur. Hem Japoncada hem de Türkçe’de durum böyledir. Şimdi Japonca fiillerin edilgen yapımıyla alakalı konuyu açıklayalım.

Birinci grup fiillerin edilgen yapılışı:

Fiilin nai çekiminde –nai eki düşer, yerine –reru eki getirilerek elde edilir.

Yomu (sözlük çekimi)

Yomanai (nai çekimi)

Yoma (-nai eki düştü)

Yomareru (edilgen çekim)→ 読まれる →okunulmak

Diğer fiillerle ilgili örnekleri görelim:

İku (sözlük çekimi)

İkanai (nai çekimi)

İka (-nai eki düştü)

İkareru (edilgen çekim)→ 行かれる→ gidilmek

 

Katsu (sözlük çekimi)

Katanai (nai çekimi)

Kata (-nai eki düştü)

Katareru (edilgen çekim)→ 勝たれる→ kazanılmak

İkinci grup fiillerin edilgen yapılışı:

İkinci grup fiillerin edilgen çekimlerini elde etmek için fiilin nai çekiminde –nai ekini kaldırıp yerine –rareru ekinin getirilerek yapılır. Örneğin;

Taberu (sözlük çekimi)

Tabenai (nai çekimi)

Tabe (-nai eki düşer)

Taberareru (edilgen çekim)→ 食べられる→ yenilmek [yiyecek]

 

miru (sözlük çekimi)

minai (nai çekimi)

mi (-nai eki düşer)

mirareru (edilgen çekim)→ 寝られる → 見られる→ bakılmak

Üçüncü grup fiillerin edilgen yapımı:

Üçüncü grup fiiller bilindiği üzere iki tanedir: suru ve kuru. Bu fiillerin edilgen yapımıyla alakalı bir kural yoktur. Yapımları şöyle;

Suru(yapmak) → sareru (yapılmak) →される

Kuru (gelmek)→ korareru (gelinmek) →来られる

Edilgen fiillerin çekimi

Edilgen fiiller ikinci grup fiildir ve öyle çekilir. Neru, miru fiilleri gibi çekilirler.

Türkçe Romaji Masu Ç. Nai Ç. Te Ç.
Okunulmak Yomareru Yomaremasu Yomarenai Yomarete
Gidilmek İkareru İkaremasu İkarenai İkarete
Yenilmek Taberareru Taberaremasu Taberarenai Taberarete
Bakılmak Mirareru Miraremasu Mirarenai Mirarete
Yapılmak Sareru Saremasu Sarenai Sarete
Gelinmek Korareru Koraremasu Korarenai Korarete

Edilgen Cümleler

Etken cümlede nesne diye bildiğimiz kelime, edilgen cümlelerde özne olur.

Ali camı kırdı. → Ari wa garasu (w)o kudakimashita→アリハグラスヲ砕きました。

Cam kırıldı. → garasu wa kudakaremashita.→グラスヲ砕かれました。

            Belirtildiği gibi birinci cümlenin nesnesi ikinci cümlenin öznesi olmuştur. Birinci cümlenin öznesini ikinci cümlede belirtmek yine de mümkündür.

Cam Ali tarafından kırıldı. Bu cümlede nasıl ki özne bilirtilmişse Japoncada da bu şekilde özneyi belirtmek “niyotte” eki ile mümkündür. Ancak “niyotte “ kelimesi her durumda değil de bazı özel durumlar dışında pek kullanılmaz. Eser sahibini belirtmek, mucidi belli etmek … gibi

グラスヲアリによって砕かれました。→Garasu (w)o Ari ni niyotte kudakaremashita. →

Cam Ali tarafından kırıldı.

Şimdi de diğer edilgen cümle türlerini görelim:

A  ga  B o/ni geçişli fiil → B ga A ni edilgen fiil

Babam annemi çağırdı. → chichi ga haha (w)o yobimashita. → 父は母を呼びました。

Annem babam tarafından çeğrıldı. → Haha ga chichi ni yobaremashita. → 母が父に呼ばれました。

Bir eylemin gerçekleştiğinde olumsuz bir etkiden bahsediliyorsa edilgen yapı kullanılabilir.

Bana hediye vermedi. → Watashi ni omiyage (w)o kuremasendeshita. →私にお土産をくれませんでした。

Bana hediye verilmedi.→Watashi ni omiyage (w)o kuraremasendeshita.→私にお土産をくられませんでした

Bu örnek cümlede kişi kendisine hediye verilmediğini ve bu durumdan hoşnut olmadığını ifade etmek için böyle cümle kurabilir. Türkçe’ de bile bazen böyle cümleler kurabiliyoruz. Buna benzer olarak yakınımızı kaybettiğimizde üzüntümüzü ifade etmek için böyle edilgen cümleler kurabiliriz. Veya birisinin bizi rahatsız ettiğini ifade etmek için böyle yapıları kulanırız.

Türkçe’ de birilerini iğnelemek için “Birileri kendi yapınca sorun olmuyor ama başkası yapınca hemen sorun ediliyor. ” tarzındaki cümleleri kullanmak için yine bu yapıyı kullanabiliriz.