Menü Kapat

Ettirgen fiiller

Japonca ettirgen fiillerin yapılışını görmeden önce Türkçedeki ettirgen cümlelerin yapısına kısaca bakalım.

Ettirgen cümlede işi yapandan daha çok işi yaptıran ön plana çıkıyor. Türkçe’ de ettirgen fiiller bazı ekler (-r, -t, -dır) alıyor. Bu sayede ettirgen olduğu (manasına da bakılarak) anlaşılıyor. Japonca’ da da durum böyle oluyor. Fiili ettirgen yapmak için fiilin nai çekiminde –nai ekini düşürüp yerine –seru veya –saseru eklerinden biri getirilerek yapılıyor.

Şimdi fiil gruplarına göre ettirgen fiil yapımını görelim:

Birinci grup fiillerin ettirgen yapımı:

Fiilin nai çekiminde –nai ekinin düşürülüp yerine –seru ekinin getirilmesiyle ettirgen çekim elde edilir.

Yomu (sözlük çekimi)

Yomanai (nai çekimi)

Yoma (-nai eki düştü)

Yomaseru (ettirgen çekim)→ 読ませる→ okutmak

Oyogu (sözlük çekimi)

Oyoganai (nai çekimi)

Oyoga (-nai eki düşer)

Oyogaseru (ettirgen çekim)→泳がない→ yüzdürmek

Utsu (sözlük çekimi)

Utanai (nai çekimi)

Uta (-nai eki düşer)

Utaseru (ettirgen çekim)→ 打たせる→ vurdurmak

İkinci grup fiillerin ettirgen yapımı:

İkinci grup fiillerin çekimi de fiilin nai çekimi ile yapılır. Sadece –seru eki değil de –saseru eki getirilir.

Fiilin nai çekiminde –nai eki düşer ve yerine –saseru eki getirilerek elde edilir.

Neru (sözlük çekimi)

Nenai (nai çekimi)

Ne (-nai eki düşer)

Nesaseru (ettirgen çekim) → 寝させる→ uyutmak

Oboeru (sözlük çekimi)

Oboenai (nai çekimi)

Oboe (-nai eki düşer)

Oboesaseru (ettirgen çekim)→覚えさせる→ hatırlatmak

Miru (sözlük çekimi)

Minai (nai çekimi)

Mi (-nai eki düşer)

Misaseru (ettirgen çekim) → 見させる→ baktırmak

Üçüncü grup fiillerin ettirgen yapımı:

Üçüncü grup fiiller kuralsız fiiller olduğu için ikisinin de yapılışını görelim.

Suru (sözlük çekimi)→ saseru (ettirgen çekim) [yaptırmak]

Kuru (sözlük çekimi)→kosaseru (ettirgen çekim) [getirtmek]

son Sözlük çekimi Ettirgen çekim
İkinci grup fiiller -e る -eru かえる kaeru (değişmek) かえさせる kaesaseru
-i る -iru きる kiru (giymek) きさせる kisaseru
Birinci grup fiiller -す -su はなす hanasu (konuşmak) はなさせる hanasaseru
-く -ku かく kaku (yazmak) かかせる kakaseru
-ぐ -gu およぐ oyogu (yüzmek) およがせる oyogaseru
-む -mu よむ yomu (okumak) よませる yomaseru
-ぬ -nu しぬ shinu (ölmek) しなせる shinaseru
-ぶ -bu とぶ tobu (zıplamak) とばせる tobaseru
-う -(w)u かう kau (satın almak) かわせる kawaseru
-る -ru きる kiru (kesmek) きらせる kiraseru
-つ -tsu まつ matsu (beklemek) またせる mataseru
Üçüncü grup fiiller くる kuru (gelmek) こさせる kosaseru
する suru (yapmak) させる saseru

Ettirgen fiillerin çekimi:

Ettirgen fiiller ikinci grup fiil kabul edildiğinden dolayı ikinci grup fiil (neru, miru ) gibi çekilirler.

Romaji Nai Ç. Masu Ç. Te Ç.
Yomaseru Yomasenai Yomasemasu Yomasete
oyogaseru Oyogasenai Oyogasemasu Oyogasete
Utaseru Utasenai Utasemasu Utasete
Nesaseru Nesasenai Nesasemasu Nesasete
Oboesaseru Oboesasenai Oboesasemasu Oboesasete
Misaseru Misasenai Misasemasu Misasete
Saseru Sasenai Sasemasu Sasete
Kosaseru Kosasenai Kosasemasu Kosasete

Ettirgen cümleler

Eylemlemden etkilenen ni veya (w)o edatıyla belirtilir.

A ga B ni C (w)o/ni ettirgen fiil çekim

kalıbıyla ettirgen cümleler kullanılır. Ettirgen cümlelerde fiil kökü geçişli ise sadece ni edatı kullanılırken eylemin kökü geçişsiz ise hem (w)o edatı hem de ni edatı kullanılabilir.

Kız kardeşim Japonca öğrendi. → İmouto ga nihongo (w)o manabimashita. →妹が日本語を学びました。

Arkadaşı kız kardeşime Japonca öğrettirdi. → Tomodachi ga imouto ni nihongo (w)o manabasemashita. →

友達が妹に日本語を学ばせました。

Çocuklar oynadı. →Kodomotachi ga asobimashita. →子供たちが遊びました。

Çocukları oynattırdı. → Kodomotachi (w)o/ni asobasemashita. →子供たちを / に 遊ばせました。

+Cümle içinde başka öğeyle beraber kullanılan edat varsa edat tekrarı yapmamak için kullanılmayan edatı kullanırız.

Öğretmen, çocuklara oyun oynattırdı. → Sensei ga kodomotachi ni kyougi (w)o asobasemashita. →

先生が子供たちに競技を遊ばせました。

“kyougi” den sonra (w)o edatı kullanıldığı için “kodomotachi” den sonra ni edatı geldi.

+Duygu bildiren cümlelerde etkilenen (w)o edatı ile belirtilir.

Annem babamı kızdırdı. → Haha ga chichi (w)o okorasemashita. →母が父を怒らせました。

Yukarıdaki cümlede etkilenen kimseden sonra (w)o edatını kullandık.

+Zorla yaptırılan bir şeyleri ifade etmek için de ettirgen fiiller de kullanılabilir.

Erkek kardeşim ev ödevini yapmadığı için babam kardeşime ev ödevini (zorla) yaptırdı. →

Otouto wa shukudai (w)o shimasen kara chichi ga otouto ni shukudai (w)o sasemashita. →

弟は宿題をしませんから父が弟に宿題をさせました。

Birinin bir şey yapmasına izin verme anlamı ettirgen fiillerle de sağlanabilir.

Ağabeyim babama “Japonya’ya gitmek istiyorum.” dedi. →Oniisan ga chichi ni ‘nihon (h)e ikitai’ to iimashita.

お兄さんが父に【日本へ行きたい】と言いました。

Babam ağabeyimi Japonya’ya gönderdi. → Chichi wa oniisan (w)o Nihon (h)e ikasemashita. →

父はお兄さんをにほんへ行かせました。

Bu cümlede gönderdi derken ayrıca izin verdi anlamı da çıkmaktadır.

İzin verme anlamında ettirgen fiillerle ilgili kibar emir biçimindeki konuşmalarda ettirgen fiilin te çekimi ile kudasai kelimesinin beraber kullanımına rastlamaktayız. Örneğin;

Girmeme izin verin. → Hairasete kudasai. → 入らせてください。

İşimi yapmama izin verin. → Shigoto (w)o kosasete kudasai. → 仕事をこさせてください。

Ettirgen fiiller birisinin ortam sağladığını belirtmek için de kullanılabilir. Bu ve önceki durumda cümle Türkçe’ye olduğu gibi çevrilse bile anlam konusunda herhangi bir yanlışlık olmaz. Yalnızca Japonca’da olan anlamını tamamen ifade etmemiş oluruz.

Hasta olduğum için yemek yiyemiyordum. Eşim yedirdi. → Byounin suru kara shokuji (w) o taberaremasen deshita. Watashi no tsuma ga tabesasemashita. →

病人するかあらしょくじを食べられませんでした。私の妻が食べさせました。

Ben yemek yiyemiyordum. Eşim yemek yemem için ortam sağladı manası da Japonca’da mevcuttur.

Ettirgen-edilgen fiillerin yapılışı:

Ettirgen-edilgen çekimli fiil elde etmek için ettirgen fiilde ru hecesinden önce “rare” getirilerek yapılır. Örneğin, 食べさせられる tabe-sase-rareru (yedirilmek). Bununla birlikte sonu す su ile biten fiiller dışında ettirgen ikinci soneki せ se ve edilgen sonekin başı ら ra genellikle birleşip tek hece (さ sa) olur. Yani, せられる serareru ekinin kısa versiyonu される sareru ‘dur.

Şimdi de aşağıdaki tablodaki örnekleri görelim:

son Sözlük çekimi Ettirgen-edilgen çekim
İkinci grup fiiller -e る -eru かえる kaeru (değişmek) かえさせられる

kaesaserareru

-i る -iru きる kiru (giymek) きさせられる kisaserareru
Birinci grup fiiller -す -su はなす hanasu (konuşmak) はなさせられる

hanasaserareru

-く -ku かく kaku (yazmak) かかせられる kakaserareru かかされる kakasareru
-ぐ -gu およぐ oyogu (yüzmek) およがせられる oyogaserareru

およがされる oyogasareru

-む -mu よむ yomu (okumak) よませられる

yomaserareru

よまされる yomasareru

-ぬ -nu しぬ shinu (ölmek) しなせられる shinaserareru しなされる shinasareru
-ぶ -bu とぶ tobu (zıplamak) とばせられる tobaserareru とばされる tobasareru
-う -(w)u かう kau (satın almak) かわせられる kawaserareru
かわされる kawasareru
-る -ru きる kiru (kesmek) きらせられる kiraserareru きらされる kirasareru
-つ -tsu まつ matsu (beklemek) またせられる mataserareru またされる matasareru
Üçüncü grup fiiller くる kuru (gelmek) こさせられる kosaserareru
する suru (yapmak) させられる saserareru
Ettirgen-edilgen yapıda eylemin zorla yaptırılması söz konusudur.
Ettirgen- edilgen fiiller de ikinci grup fiil kabul edilir.