Menü Kapat

Japonca’ya Giriş

Japonca seslerin telaffuzu oldukça kolaydır. Buna karşılık, Japonca yazı sistemi oldukça karmaşıktır. Cümleler yatay veya dikey olarak yazılabilir. Bir Japonca cümle iki kana (hiragana ve katakana) fonetik sembol grubunu birleştirilerek yazılabilir. Bunun yanı sıra Çince karakterlerden adapte edilmiş yaklaşık 2000 kanji karakteri Japonca’da kullanılmaktadır. Bu bölümde temel Japonca ses sitemini ve yazı sistemini öğreneceksiniz. 

Temel sesler

Japonca’da 5 temel ünlü harf (vowel) vardır:

  • a, “abla” kelimesindeki gibi çıkar.
  • i, “insan” kelimesindeki gibi çıkar.
  • u, ”but” kelimesindeki gibi çıkar. Türkçe’deki “u”dan biraz farklıdır. Dudak fazla yuvarlak yapılmamalıdır. 
  • e, “elma” kelimesindeki gibi çıkar. 
  • o, “okul” kelimesindeki gibi çıkar.

Bu ünlülerin benzerleri de vardır. Üstlerinde uzatma işaretleriyle belirtilirler. (ā, ī, ū, ē, ō) 

母さん→かあさん → kaasan  →kāsan  → anne

否àいいえà iie → īe → hayır [ret]

幸運àこううん → kouun → koūn → şans

先生àせんせい → sensei → sensē → öğretmen

大àおお → oo → ō → büyük, iri

Uzun ünlüler; ā → aa şeklinde,  ī → ii şeklinde,   ū → uu şeklinde  ē → ei şeklinde ō → oo veya ou şeklinde de gösterilebilir.

 

Türkçe’deki ünsüzlerin çoğu Japonca’da kullanılır. Ancak r ve f sesi Türkçe’den biraz farklı söylenir. 

  • r sesi, dilin ucunun üst dişlerin arkasına vurmasıyla yapılır. r sesinden daha çok r ve l seslerinin arasında bir ses çıkar.
  • f sesi, alt ve üst dudağın birbirine yakınlaştırılıp aralarından havanın üflenmesiyle çıkar. 

Vurgu

Japonca’da yazılışı aynı hecenin farklı vurgularda söylenmesi kelimenin anlamını değiştirebilir. Mesela; “ame” kelimesi. İlk hecenin (a) vurgulanmasıyla “yağmur” anlamına gelirken ikinci hecenin (me) vurgulanmasıyla şeker anlamına gelmektedir. 

Örnekler: 

“Y” yüksek vurgu, “A” alçak vurgu anlamına gelmektedir. 

  1. 白 shiro (YA) (beyaz) 城 shiro (AY) (kale)
  2. 雨 ame (YA) (yağmur) 飴  ame (AY) (şeker)
  3. 箸 hashi (YA) (çubuk) 橋  hashi (AY) (köprü)
  4. 神 kami (YA) (tanrı) 紙 kami (AY) (kağıt)
  5. 牡蠣 kaki (YA) (istiridye) 柿 kaki (AY) (japonhurması)

Hiragana

Temel Hiragana Karakterleri

Fiillerin çekimlerini göstermek veya cümle içinde edatları veya bağlaçları göstermek için kullanılır. Temel 46 tane hiragana karakteri var. Bunların her biri, bir heceyi temsil eder. Türkçe’deki her karakterin bir harfi temsil etmesi gibi bir durum yoktur. Aşağıda hiragana tablosu verilmiştir:

あ a         い i          う u             え e        お o

か ka       き ki        く ku          け ke       こ ko

さ sa       し shi        す su          せ se      そ so

た ta       ち chi       つ tsu          て te       と to

な na      に ni          ぬ nu          ね ne      の no

は ha       ひ hi         ふ fu           へ he      ほ ho

ま ma     み mi        む mu         め me      も mo

や ya       —-           ゆ yu           —-         よ yo

ら ra        り ri          る ru           れ re       ろ ro

わ wa       —-            —-            —-        を o (wo)

ん n         —-            —-             —-        —-

Bazı karakterler yazılışları farklı olsa da cümle için aynı şekilde teleffuz edilebiliyor. Mesela; を ile お 。 を, cümle içinde edat olarak kullanıldığında “o” diye söylenir. Ama お tüm kullanıldığı yerlerde “o” diye okunur. は ile わ cümle içinde は edat görevinde kullanıldığında “wa” diye okunur. Ama わ tüm kullanıldığı yerlerde “wa” diye okunur. へ ile え. Cümle içinde へ edat görevinde kullanıldığında “e” diye söylenir. Ama え tüm kullanıldığı yerlerde “e” diye okunur. 

            Ayrıca ん karakteri ünsüz olmasına rağmen hece olarak kabul edilir. 

 

Hiraganada Fonetik İşaretlerin Kullanımı

゛veya  ゜işaretinin hiragana karakterlerinin sağ üst kısımlarında kullanılmasıyla ses değişikliği olur.  ゛işaretinin kullanılmasıyla “k” sesi “g”, “s” sesi “z”, “t” sesi “d” , “h” sesi “b” olur. ゜işaretinin kullanılmasıyla “h” sesi “p” olur. Şimdi de tabloyu görelim:

が ga      ぎ gi        ぐ gu      げ ge    ご go

ざ za      じ ji         ず zu      ぜ ze    ぞ zo

だ da    ぢ ji /di   づ zu/du    で de    ど do

ば ba      び bi        ぶ bu      べ be    ぼ bo

ぱ pa      ぴ pi        ぷ pu      ぺ pe    ぽ po

 

“ji” ve “zu” heceleri genellikle sırasıyla じ ve ず karakterleriyle gösterilir. Ama çok az da olsa sırasıyla  ぢ ve づ karakterleriyle gösterildiği de olur. 

Örnekler:

続く     つづく tsuzuku (devam etmek)

鼻血    はなぢ hanaji (burun kanaması)

縮む    ちぢむ chijimu (çekmek (kıyafet vb))

 

Çift Ünsüzlerin Gösterimi

Çift ünsüzleri yazıda belirtmek için  つ tsu karakteri kullanılır. Kullanılırken diğer karakterlere göre biraz daha küçük yazılır ve kendisinden sonra gelen karakterin ünsüzünü ikilettirir. Mesela; きっと(muhakkak). Dikkat ettiyseniz biraz daha küçük yazılmış ve kendisinden sonra gelen と karakterinin “t” sesini ikiletmiştir. 

Şimdi diğer örnekleri de görelim:

  1. 切手 きって kitte (posta pulu)
  2. 雑誌 ざっし zasshi (dergi)
  3. 三つ みっつ mittsu (üç parça)
  4. 切符    きっぷ kippu (bilet)

 

Damaksallaşmış sesleri gösterme

Damaksallaşmış heceleri ifade etmek için や ya , ゆ yu , よ yo heceleri kullanılır.  Mesela; kya sesini elde etmek için き karakterinin yanına や karakteri biraz daha küçültülerek eklenir. きゃ Yalnızca “i” sesli karakterlerden sonra kullanabileceğimizi unutmayalım. Şimdi örnek tabloyu görelim: 

きゃ kya     きゅ kyu     きょ kyo

ぎゃ gya     ぎゅ gyu     ぎょ gyo

しゃ sha     しゅ shu     しょ sho

じゃ ja        じゅ ju       じょ jo

ちゃ cha     ちゅ chu     ちょ cho

ぢゃ ja        ぢゅ ju        ぢょ jo

にゃ nya      にゅ nyu     にょ nyo

ひゃ hya      ひゅ hyu     ひょ hyo

びゃ bya      びゅ byu     びょ byo

ぴゃ pya      ぴゅ pyu     ぴょ pyo

みゃ mya     みゅ myu    みょ myo

りゃ rya       りゅ ryu     りょ ryo

Şimdi de örnek kelimeleri görelim:

  1. 病院 びょういん byōin (hastane)
  2. 社長 しゃちょう shachō (şirket yöneticisi)
  3. 東京 とうきょう Tōkyō (Tokyo)
  4. お茶 おちゃ ocha (çay)
  5. 中国 ちゅうごく Chūgoku (Çin)
  6. 金魚 きんぎょ kingyo (kırmızı balık )

Katakana

Çince harici yabancı isim ve kelimelerin yazımında kullanılır. Katakana da hiragana gibi 46 karakterden ibarettir. Şimdi tabloyu görelim:

ア a      イ i        ウ u      エ e        オ o

カ ka    キ ki      ク ku    ケ ke      コ ko

サ sa     シ shi    ス su    セ se       ソ so

タ ta     チ chi    ツ tsu    テ te        ト to

ナ na     ニ ni     ヌ nu    ネ ne       ノ no

ハ ha     ヒ hi     フ fu      へ he      ホ ho

マ ma    ミ mi    ム mu    メ me     モ mo

ヤ ya       —-       ユ yu      —-         ヨ yo

ラ ra      リ ri       ル ru       レ re      ロ ro

ワ wa     —-         —-         —-          ヲ o (wo)

ン n       —-         —-         —-         —-

Katakana’da hiragana ile kullanılan kuralları kullanabilirsiniz. Ancak uzun ünlüleri temsil etmek için ー uzun ünlü işareti kullanılır. Ayrıca hiragana yazı sisteminde olmayan birçok heceyi, yabancı isim ve kelimeleri ifade etmek için katakana yazı sisteminde bulabilirsiniz. 

ファ (fa), フィ (fi ), フェ (fe), フォ (fo), ティ (ti),トゥ (tu), ディ (di), ドュ (du), ヴァ (va), ヴォ (vo),ヴェ (ve),ウォ (wo), ウェ (we), チェ (che), シェ (she), and ジェ (je).

Şimdi de katakana hece sistemiyle ilgili örnek kelimeleri görelim:

  1. アメリカ Amerika (America)
  2. ボストン Bosuton (Boston, Amerika’da bir şehir)
  3. チェロ chero (çello)
  4. ソファー sofā (kanepe)
  5. ピザ piza (pizza)
  6. キムチ kimuchi (kimçe, geleneksel bir kore yemeği)

 

Kanji 

Kanji karakterleri Çince’den alınmış ve Japonca’ya uyarlanan Çince karakterlerdir. Japonlar liseden mezun olana kadar yaklaşık 2000 kanji karakteri öğrenirler. Her bir kanji, bir ses yerine bir anlamı, bir kelimeyi ifade eder. Mesela, 人 karakteri “hito” diye okunur ve insan anlamına gelmektedir. Bazı kanjiler resimlerden veya işaretlerden oluşmuştur. Mesela,人 karakteri yandan bakılan bir insan resminden esinlenilerek oluşturulmuştur. Bazı kanjiler de işaretlerden esinlenerek oluşturulmuştur. Mesela, 三 karakteri “san” diye okunur ve üç (3) anlamına gelmektedir. Gösterilen üç parmaktan esinlenerek oluşturulmuştur. Bazı kanjiler de iki veya daha fazla kanjinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. Mesela, 明 karakteri “mei” – başka okunuşları da var – diye  okunur ve “parlak” anlamına gelmektedir. 日 (güneş) ve 月 (ay [gök cismi]) kanjilerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. 

Fiillerin ve sıfatların çekime girdiklerinde çekime uğrayan kısımlar hiragana ile yazıldığını unutmayalım. 書く kaku (yazmak) ve 書いた kaita (yazdı) gibi.

Kanjilerin Japonca okunuşları olduğu gibi Çince okunuşları vardır. Örneğin;  人 karakterini Japonca’da  “hito” diye okunurken Çince’de “nin” veya “jin” diye okunur. Kanjinin kelimelere göre nasıl okunduğunu bilmemiz gerekir. Bu site de karakterlerin romajileri de her zaman bulabilirsiniz. Ama başka kaynaklarda her zaman romaji verilmez. Bunun için farklı sitelerde kanjinin kun (Japonca okunuşu) okunuşu veya on (Çince okunuşu) okunuşuna bakarak karakterin okunuşunu öğrenebiliriz. 

Aşağıda verilen örneklerde romajide kullanılan “–“ (tire) işareti hiragana veya katakana okunuşlarını kanji okunuşlarından ayırmak için kullanıldı. 

人 insan 

人 hito (insan); 日本人 Ni-hon-jin (Japon); アメリカ人 Amerika-jin (Amerikalı); 三人 sannin (üç kişi)

日 güneş 日 hi (güneş);日曜日 Nichi-yō-bi (pazar günü); 明日 asu (yarın); 今日 kyō (bugün); 昨日 kinō (dün)

月 ay (gök cismi) 月 tsuki (ay (gök cismi)); 月曜日 Getsu-yō-bi (pazartesi); 先月 sen-getsu (geçen ay); 今月 kon-getsu (bu ay); 来月 rai-getsu (gelecek ay) 年 yıl, sene  年 toshi (yıl, sene); 去年 kyo-nen (geçen yıl); 今年 kotoshi (bu yıl); 来年 rai-nen (gelecek yıl)

学 öğrenmek 学ぶ mana-bu (öğrenmek); 学生 gaku-sei (öğrenci); 学校 gak-kō (okul); 大学 dai-gaku

(üniversite)

生 yaşamak, doğmak  生きる i-kiru (yaşamak); 生まれる u-mareru (doğmak); 先生 sen-sei (öğretmen); 学生

gaku-sei (öğrenci) 来 gelmek 

来る ku-ru (gelmek); 来ない ko-nai (gelmez); 来年 rai-nen (gelecek yıl); 来週 rai-shū

(gelecek hafta) 高 pahalı, uzun 高い taka-i (pahalı); 高校 kō-kō (lise); 高速道路 kō-soku-dō-ro (anayol) 私 ben (zamir)  私 watashi (ben); 私立大学 shi-ritsu-dai-gaku (özel üniversite)

 

Temel cümle yapısı ve Edatlar 

Japonca’da cümle öğelerinin yeri esnektir. Cümlenin öğeleri kendi aralarında yer değiştirse de gramer hatası sayılmaz. Diğer bir deyişle Türkçe’deki gibi devrik cümle yapısı kullanılabilir. Ancak fiil kullanılması gerekir ve genelde sondadır. Cümle sırasına bakılmaksızın cümlenin öğeleri anlaşılabilir. Çünkü öznenin hemen ardından özneyi belirten が ga, nesnenin hemen ardından nesneyi belirten を o edatı geliyor. Mesela aşağıdaki iki cümle de Ali’nin Mustafa’yı çağırdığı anlamına gelir.  アリさんがムスタファさんを誘った。

Ari ga Musutafa o sasotta. 

 ムスタファをアリが誘った。

Musutafa o Ari ga sasotta.

 

Japonca’da isimlerden sonra kullanılan edatlar Türkçe’de -de, -da, -den, -dan, -a, -e, -ı, -i ekleriyle karşılanır. Örneğin; Türkçe’de varış yerini belirtmek için -a, -e ekleri kullanılırken Japonca’da に ni edatı kullanılır. Yani, Türkçe’ye “Tokya’ya” diye tercüme edebilmek için “東京に” dememiz lazım. 

アリが東京に行った。

Ari ga toukyou ni itta. 

Ali, Tokyo’ya gitti. 

 

 

Düşen zamirler

Genellikle sohbet esnasında bazı isimler cümlede düşer. Bundan dolayı konuşma sırasında öznesiz birçok cümle söylenir. Konuşmanın akışından özne veya diğer cümlenin öğeleri anlaşılır.

Ali           昨日、シカゴに行った。

               Kinō, Shikago ni itta.

               Ben dün Şikargo’ya gittim

Mustafa   ああ、そう。だれと?

                Ā, sō. Dare to?

               Aa öyle mi ? Kiminle ?

Ali           友達と。

               Tomodachi to.

               Arkadaşımla

Mustafa   どうだった?

                Dō datta?

                Nasıldı ?

Ali          よかった。

              Yokatta.

               İyiydi. 

 

Konu edatı は wa

Japonca cümleler genellikle は wa (karakter edat görevindeyken wa diye okunur. )ile belirtilmiş bir isim ile başlar. Şahıs ismi, nesne adı veya cümle de konu işlevini görecek herhangi bir isim veya başka cümle de に ni edatı ile belirtilmiş olsa dahi は wa edatıyla belirtilebilir. Türkçe’de bu edatın karşılığı yoktur. Sadece konuyu belirttiğini bilmeniz yeterlidir.(Bu edat için özne demedim. Çünkü bu metnin İngilizce versiyonunda は wa için

“topic particle” diye ifade ediliyor. が ga ise “subject particle” diye ifade ediliyor. İkisi arasındaki ayrım Japonca’ya yeni başlayanlar için zordur.) Şimdi de örnek cümleleri görelim. アリは東京に行った。

Ari wa toukyou ni itta.

Ali Tokyo’ya gitti. (Yani: Söz konusu olan Ali, Tokyo’ya gitti.) すしは食べた。

Sushi wa tabeta.

Ben sushi yedim. (Yani: Söz konusu olan sushiyi ben yedim..) 京都には行かない。

Kyouto ni wa ikanai.

Kyoto’ya gitmeyeceğim (Yani: Söz konusu olan Kyoto’ya gitmeyeceğim.) 昨日は休んだ。

Kinō wa yasunda.

Dün dinlendim. (Yani: Dünden bahsetmişken, ben dinlendim.)

 

Bildirme Edatı です desu

Bu bildirme edatı bir fiil değildir. Tarihsel süreçte で de edatı ile var olmak anlamına gelen  ある aru  fiilinin kibar çekimi olan あります arimasu ile birleşip kısalmasıyla oluşmuş bir kelimedir. 

で de   +     あります arimasu   à  です desu    (bildirme edatı, kibar versiyon) で de   +     ある aru   à だ da  (bildirme edatı, düz çekimi)

Natsume Soseki adlı yazarın 『吾輩は猫である』 “Ben bir kediyim” adlı eserinin isminde yukarıda bahsettiğimiz birleşik yapı kullanılmaktadır.

吾輩 は 猫 である à Wagahai wa neko de aru à Ben bir kediyim.

(“Wagahai” kullanımdan düşmüş bir zamirdir. “ben” anlamına gelmektedir. )

 

Asıl konumuza dönüyorum. Bizim konumuz です desu edatının nasıl oluştuğu değil şu anki işlevidir. 

 

です desu edatı bir ismin veya nesnenin bir özelliğini belirtmek için kullanılır. Yani; A, B’dir diyebilmek için A は B です yapısı kullanılır. Türkçe’deki karşılığı –dır, -dir ekidir diyebiliriz. Şimdi de örneğimizi de inceleyelim: メアリーはアメリカ人です。

Mearī wa Amerika-jin desu.

Mary is an American. (Yani: Adı geçen Mary, bir Amerikalıdır. )

 

です desu edatını ayrıntılı olarak daha sonra işleyeceğiz. 

 

Konuşma Biçemleri

Japonca’da 3 tip konuşma biçimi vardır. Bunlar; düz konuşma dili, kibar konuşma dili ve saygılı konuşma dilidir. Yani, üç farklı şekilde “Satın aldınız mı?” diyebilirsiniz.  買ったの。Katta no. (düz konuşma dili / düz konuşma / resmi olmaya konuşma ) 買いましたか。Kaimashita ka. (kibar konuşma dili /  kibar dil / nötr dil)

お買いになりましたか。O-kai ni narimashita ka.(saygılı konuşma dili / saygı dili/ resmi dil)

Hangi konuşma biçimini kullanacağınız yaşınıza, durumunuza, konumunuza, rütbenize, deneyiminize yani, sosyal bir hiyerarşiye veya aile üyesine, aile dışına, meslektaşlara veya müşterilere sosyal gruba göre de değişir. Kardeşlerinize, anne ve babanıza, yakın arkadaşınıza veya işyerindeki asistanlarınıza karşı düz konuşma dilini kullanabilirsiniz.

Ama öğretmenlerinize, müşterilerinize veya amirlerinize karşı saygı dili kullanmalısınız. Örneğin; bir yabancıyla bir barda veya bir konferansta aynı şekilde konuşamazsınız.   Nerede nasıl konuşmanız gerektiğini bilmiyorsanız Japon toplumunda bu konuşma biçimleri çok önemli olduğu için kibar dil kullanmalısınız.  Yerine göre diğer iki konuşma biçimini de kullabilirsiniz. 

Kibar dil kullanmanız gereken bir yerde düz konuşma dili kullanırsanız karşı taraf bunu saygısızlık olarak kabul eder. Ama düz konuşma dilini kullanabileceğiniz yerde kibar dil kullanırsanız bu o kadar da sorun değildir. 

Kibar dilin karşınızdaki kişiye saygı duyduğunuzu ve arada bir mesafenin olduğunu ifade etmenizi sağlar. Benzer şekilde düz konuşma dili arkadaşçadır ancak kaba biri veya çocukça görünmenize neden olabilir. Nerede hangi dili kullanacağınız sizin durumunuza ve tutumunuza bağlıdır.