Menü Kapat

Yapılarına göre anlatımlar

Yeterlilik bildiren anlatımlar

Yeterlilik cümleleri, bir hareket veya bir durumun gerçekleştirilip gerçekleştiremeyeceğini anlatan cümlelere denir.

Burada yürüyüş yapabilir.

Burada yürüyüş yapmak mümkün.

Burada yürüyüş yapılabilir.

Yukarıdaki üç cümle de Türkçe’deki yeterlilik bildiren cümlelere örnektir. Şimdi de Japonca’daki yeterlilik bildiren cümlelerin yapılışını görelim:

Koto ga dekiru (-yi yapabilirim )

Bu kalıptan önce belirtilen fiille ilgili yeterliliği bildirmektedir.  Türkçe’ye “… şeyi/konuyu/işi yapabilirim” şeklinde çevirebiliriz. Fiilin sözlük çekiminden sonra kullanılır.

Ben yüzebilirim. Benim yüzmem mümkün.→Watashi wa oyogu koto ga dekimasu.→ 私は泳ぐことが出来ます。

Bu kalıbın olumsuz veya soru cümlelerinde “ga” edatı yerine “wa” edatı da kullanılabilir.

Ben yüzemem. → watashi wa oyogu koto wa dekimasen. → 私は泳ぐことは出来ません。

Sen denizde yüzebilir misin ? → anata wa umi de oyogu koto wa dekimasen ka. →

貴方は海でおよぐことは出来ませんか。

Fiillerin yeterlilik çekimleri

Yukarıda anlattığımız konu yeterlilik ifadelerini dolaylı yoldan anlatıyordu. Şimdi ise fiillerin doğrudan yeterlilik çekimlerini göreceğiz. Fiil gruplarına göre yeterlilik çekimleri farklılık göstermektedir.

  • Birinci grup fiillerin yeterlilik çekimi fiilin sonundaki –u sesi atılıp yerine –eru getirilerek yapılır.

Yomu (sözlük çekimi)

Yom (-u sesi atılıp –eru getirilir.)

Yomeru (yeterlilik çekimi) → 読める → okuyabilmek

 

Kau (sözlük çekimi)

Ka (-u sesi atılıp –eru getirilir.)

Kaeru (yeterlilik çekimi) → 買える → satın alabilmek

 

Shinu (sözlük çekimi)

Shin (-u sesi atılıp –eru getirilir.)

Shineru (yeterlilik çekimi) → 死ねる → ölebilmek

Fiillerin yeterlilik çekimleri, ikinci grup fiil sayılır ve yeniden çekime uğrayabilir. Yomemasu, yomenai gibi

  • İkinci grup fiillerin yeterlilik çekimlerini elde etmek için fiilin sonundaki –ru hecesi atılıp yerine –rareru getirilerek yapılır.

Neru (sözlük çekimi)

Ne (-ru hecesi atılıp yerine –rareru eki getirilir)

Nerareru (yeterlilik çekimi) → 寝られる → uyuyabilmek

 

Taberu (sözlük çekimi)

Tabe (-ru hecesi atılıp yerine –rareru eki getirilir)

Taberareru (yeterlilik çekimi) → 食べられる → yiyebilmek

Üçüncü grup fiillerin yeterlilik çekimleri ise şöyledir:

Suru → dekiru [yapabilmek]

Kuru → korareru [gelebilmek]

Koşul cümleleri

-ra (-tara) [-se/-sa, -ınca/-ince]

Fiil/sıfat/isim+ra biçiminde geçmiş zaman çekimiyle kullanılabilir. Fill/sıfat çekime de uğrayabilir. Genelde düz çekim kullanılmaktadır. Ancak çok kibar konuşmalarda kibar çekimler de kullanılabilir.

-tara daha çok özel koşulları ve durumları belirler.

Kuru (sözlük çekimi)

Kita (düz geçmiş zaman, olumlu)

Kitara → gelirse

 

Kuru (sözlük çekimi )

Kimashita (kibar geçmiş zaman, olumlu)

Kimashitara → gelirse

 

Kanashii (i-sıfat sözlük çekimi)

Kanashikatta (düz geçmiş zaman)

Kanashikattara → üzgünse

 

Sensei (isim sözlük çekimi)

Sensei datta

Sensei dattara → öğretmense

 

Babam gelirse parka gideceğiz. → Chichi ga kitara kouen ni ikimasu. → 父が来たら公園に行きます。

Yaz mevsimi gelince havalar sıcak olur. → Natsu kitara tenki ga atsuku ni narimasu. →

夏きたら天気が暑くになります。

-nara […se, … doğru ise]

Önce cümlede dinleyicinin söylediği olay ve durumun belirtilip sonraki cümlede konuşmacının uyarısı, dileği, düşüncesini aktardığı anlatımlardır. Belirli bir koşul için “nara” yapısı kullanılmaz. Ayrıca na-sıfatların ve isimlerin düz geçmemiş zaman çekiminde bulunan “da” bildirme edatı –nara ile beraber kullanılmaz. Cümle sonunda gerekirse “da” kullanılabilir.

Ödevini yaparsan parka gideriz.→Shukudai o suru nara kouen ni ikimasu.→ 宿題をするなら公園に行きます。

Bu kitabı okursan sana oyuncak alacağım. → Kono hon o yomu nara anata o omocha ga kaimasu. →

この本を読むなら貴方を玩具が買います。

Sensei da nara  Böyle bir kullanım yoktur. Doğrusu “sensei nara” şeklindedir.

-eba (-se, -sa)

Türkçe’deki –se, -sa şart ekinin karşılığıdır. Şartlı yan cümle yapmada kullanılır. –eba yapısından sonra dilek, emir, öneri ifadeleri yer almaz.

Fiilin sözlük çekimi sonundaki –u sesi kaldırılıp yerine –eba eki getirilerek yapılır.

Yomu → yomeba [okursa]

Taberu → tabereba [yerse]

Nomu → nomeba [içerse]

Suru → sureba [yaparsa]

i-sıfat ve fiilin olumsuz şekillerinden sonra bu ek getirildiğinde sondaki –i sesi kaldırılır ve yerine –kereba eki getirilir.

Kanashii → kanashikereba [üzücüyse]

Yomanai → yomanakereba [yomanakereba]

Na-sıfat ve isimlerden sonra –eba gelmez onun yerine nara kullanılır. Olumsuz çekimden sonra –ra hecesi kaldırılıp yerine –kereba eki getirilir.

Kirei-na → kirei nara

Kirei-na → kirei dewa nakereba

 

Sensei → sensei nara

Sensei → sensei dewa nakereba

Vaktim olursa yaparım. → Jikan ga areba shimasu. → 時間があればします。

Kitap okumazsan parka gitmeyeceğiz. → Hon o yomanakereba kouen ni ikemasen. →

本を読まなければ公園に行けません。

-to (-ınca, -ince)

Türkçe’deki –ınca ekinin karşılığıdır. Şartlı cümleler kurmak için de kullanılabilir. Fiillerin, sıfatların, isimlerin sonuna eklenir. Ancak geçmiş zaman çekimlerinin sonuna eklenmez. –to yapısından sonra emir, istek dilek cümlesi kullanılmaz.

Öğretmen olunca indirim yok. → Sensei da to waribiki ga arimasen. → 先生だと割引がありません。

Parktan dönünce yemek yiyeceğiz. → Kouen kara kaeru to shokuji o tabemasu. →

公園から帰ると食事を食べます。

-te mo

Türkçe’ye “bile, olsa da, olsa bile, ne kadar, halde” şeklinde çevirebiliriz. İkinci cümlenin birinci cümleden bağımsız gerçekleşeceğini gösterir. Veya ikinci cümlede, birinci cümlede umulanın aksine bir sonucun çıktığını belirtir.

İstediğin kadar koş, bir günde zayıflayamazsın. → Anata ga ikura hashitte mo ichinichi de hosorimasen. →

貴方がいくら走っても一日で細りません。

O, ne kadar güzel olsa da evlenmeyeceğim. → Kanojou wa kirei demo kekkon shimasen. →

かのじょうは綺麗でも結婚しません。

Annem, ne kadar beklesem de bilgisayar almamış. → Okaa-san wa ikura matte mo dennou ga kaimasen deshita. → お母さんはいくら待っても電脳がでした。